Badania prahistorycznej religii

Archeologia religioznawcza - inaczej religioznawstwo prahistoryczne,

bada pradzieje religii prahistorycznej jako jednej z form świadomości społecznej, która odzwierciedla w zmistyfikowanej formie byt społeczny w minionych epokach historycznych. Nie stroni od badań samej genezy religii. W przeciwieństwie bowiem do filozofii zdanej w tym zakresie na abstrakcyjne spekulacje dysponuje źródłami archeologicznymi z epoki jako naocznymi świadkami procesu narodzin religii, mogącymi rozstrzygnąć dyskusję nad problemem religiogenezy. Badania religioznawstwa prahistorycznego postukują gruntowną znajomość ówczesnej rzeczywistości społeczno-ekonomicznej minionych epok prahistorycznych. W praktyce badawczej posługuje się w zasadzie metodami stosowanymi w badaniach historycznych i archeologicznych korzystając ze szczególnej pomocy zwłaszcza etnografii i etnologii. W badaniach tych szczególną rolę odgrywa metoda materializmu dialektycznego do badań społeczeństwa i religii pojmowanej jako jedna z form świadomości społecznej.

 

Kalendarze jednodzielne - w Warszawie - www.kalendarzezagrosze.pl

 

W praktyce badawczej archeologii religioznawczej doniosłe znaczenie ma posługiwanie się periodyzacją pradziejów religii. Istotny, skondensowany charakter periodyzacji sprawia, iż ma ona walor syntezy. Dokonując systematyzacji i podziału faktów składających się na bieg dziejów, periodyzacja wyznacza główne etapy rozdzielone cezurami rozwoju historycznego i staje się w ten sposób kośćcem i kanwą rekonstruowanego obrazu przeszłości. Zwięzły schemat periodyzacji pradziejów religii w Polsce przedstawia się następująco:

 

I okres bezreligijności w starszym paleolicie od momentu pojawienia się pierwszych gromad praludzkich pitekantropów na ziemiach polskich przed około 200 tysiącami lat do wystąpienia na tym terenie aszelskich hord zbieraczy i myśliwych przed około 100 tysiącami lat.

 

Cezura miedzy I i II okresem: początki ustroju rodowego w społeczeństwie środkowopaleolitycznym mustierskich ludzi pierwotnych, neandertalczyków przed przeszło 100 tysiącami lat.

 

II okres przedreligijny w środkowym paleolicie zapowiadający już moment narodzin religii. Trwa on miedzy CV a XL tysiącleciem przed n.e.

 

Cezura między II i III okresem: ukształtowanie się człowieka współczesnego przed około 40 tysiącami lat.

 

III okres jest epoką powstawania w młodszym paleolicie w oryniaku religii i ukształtowania się jej pierwszej, najstarszej formy, totemizmu. Okres ten trwa miedzy XL i IX tysiącleciem przed n.e.

 

Kalendarze reklamowe - w Warszawie - www.kalendarzezagrosze.pl

 

Cezura miedzy III i IV okresem: bliskowschodnia rewolucja gospodarcza, która doprowadziła do powstania uprawy roślin i hodowli zwierząt na początku mezolitu przed około 10 tysiącami lat.

 

IV okres przypadający na mezolit i neolit jest epoką przekształcenia się religii totemicznej w animizm, na którego gruncie wyrósł kult agrarny z czcią bogini płodności i śmierci. Okres ten trwa od IX do IV tysiąclecia przed n.e.

 

Cezura między IV i V okresem: pojawienie się w środkowym neolicie na ziemiach polskich nowej struktury społecznej, ustroju patriarchalnej wspólnoty pierwotnej miedzy połową IV i połowa III tysiąclecia przed n.e.

 

V okres trwa od III tysiąclecia przed n.e do pierwszej polowy II tysiąclecia przed n.e. i charakteryzuje go kult zmarłych przodków jako religii typowej dla społeczeństwa patriarchalnej wspólnoty pierwotnej, której towarzyszy w dalszym ciągu kult agrarny z czcią oddawaną bogini płodności.

 

Cezura miedzy V i VI okresem: zadomowienie się w Polsce metalurgii brązowej i pojawienie się początków uprawy sprzężajnej stosującej radło na przejściu od schyłku epoki kamienia do następnej epoki brązu trwającym kilkaset lat miedzy 1900-1800 a 1600 rokiem przed n.e.

 

Kalendarze trójdzielne - w Warszawie - www.kalendarzezagrosze.pl

 

VI okres przypada na tysiąc lat trwającą epokę brązu. Jest to okres ukształtowania się synkretyzmu lunarno-solarnego w agrarnym kulcie płodności i okresu upowszechnienia się kremacji w rytuale pogrzebowym. u schyłku tego okresu pojawia się obok bogini słońca deifikowany pierwiastek męski, uraniczny i atmosferyczny bóg nieba i burzy, odzwierciedlający całkowicie zwycięstwo stosunków patriarchalnych. Wyrazem przezwyciężenia współzawodnictwa rywalizujących ze sobą owych dwóch osób boskich jest skojarzenie ich u schyłku okresu w parę małżeńską. Owocem tej boskiej hierogamii jest trzecie bóstwo, syn boży, którego symbolem są buciki-stopy.

 

Cezura miedzy VI i VII okresem: ostateczne upowszechnienie się na ziemiach polskich rolnictwa sprzężajnego operującego radłem z pociągiem bydlęcym i zadomowienie się u mas metalurgii czarnej z rozwijającym się rodzimym kowalstwem. Ówczesna struktura społeczna na etapie zaawansowanego rozkładu patriarchalnej wspólnoty pierwotnej przybiera formę demokracji wojskowej będącej fazą przejściową do społeczeństwa antagonistycznego, klasowo rozwarstwionego. Cezura ta przypada na przełom epoki brązu i epoki żelaza około 650 roku przed n.e.

 

VII okres trwa półtysiąca lat miedzy rokiem 650 przed n.e. i przełomem II i I wieku przed n.e. Jest to okres późnohalsztackiego renesansu kultu bogini płodności przemawiającego się miedzy innymi w fenomenie urn twarzowych ją przedstawiających i w powstaniu na Ślęży monumentalnego jej kultu.

 

Cezura miedzy VII i VIII okresem przypada na przełom II i I wieku przed n.e., w więc na sam początek późnego okresu lateńskiego, kiedy na ziemiach polskich zaczynają zanikać zabytki celtyckie.

 

Fotokalendarze - w Warszawie - www.kalendarzezagrosze.pl

 

VIII okres trwa do przełomu II i I wieku przed n.e do VIII wieku, a więc w późnej fazie przedrzymskiej, następnie w fazie rzymskiej i na początku okresu wczesnośredniowiecznego. Stosowana wtedy powszechnie kremacja w obrzędowości pogrzebowej uzyskuje pod wpływem celtyckiej wiary w nieśmiertelność duszy wysoce wysublimowaną motywację ideologiczną. Postępuje proces pogłębienia ówczesnej religii agrarnej z kultem bogini płodności, która osiągając pełnie cech boskich jawi się w osobliwym kształcie boskiej androginii. Zjawisko pojawienia się w pierwszych wiekach n.e. najstarszych na naszych ziemiach, efemerycznych, politycznych organizmów państwowych znajduje w ówczesnej religii agrarnej odbicie w postaci patriarchalnego bóstwa atmosferycznego, boga burzy i błyskawicy uosabiającego potęgę i autorytet zwierzchniej władzy państwowej jako panującego pana i całego świata według Prokopa z Cezarei.

 

Cezura miedzy VIII i IX okresem przypada na przełom VIII i IX wieku, kiedy przejawem intensywnego rozwoju gospodarczego wywołującego nasilenie procesów feudalizujących, prowadzących do ukształtowania się ponadplemiennego państwa polskiego, jest wyraźny postęp szczególnie w dziedzinie powstałego właśnie miejskiego rzemiosła kowalskiego.

 

IX okres trwa od przełomu VII i IX wieku do roku 966 i przypada na czas ostatecznego ukształtowania się państwa polskiego i usiłowań pzrebudowy religii pogańskiej w duchu monoteistycznego otoczenia w celu lepszego dostosowania jej do ideologicznych potrzeb ustroju wczesnofeudalnego.

 

Kalendarze firmowe - w Warszawie - www.kalendarzezagrosze.pl

 

źródło: materiały książka Przegląd religioznawczy